Posts tonen met het label taal. Alle posts tonen
Posts tonen met het label taal. Alle posts tonen

maandag 24 mei 2010

Intrigerende woorden (12) Twaalf

Twaalf

Een belangrijk telwoord.

Bijzonder aan "twaalf" is dat er geen enkel woord op rijmt.

Nu komt dat wel meer voor, maar "twaalf" en een paar van mijn eerdere intrigerende woorden ("herfst", "ernst") behoren tot het basis-vocabulaire.

Ook in andere talen komt dit voor.

"Roeien" is een voorbeeld in het Grönnigs.
"Snuiuph" in het Etruskisch ("meer" of "heel veel").

Intrigerende woorden (11) Vermolmdst

Vermolmdst


Alweer een cluster van vijf consonanten.

Voor ons al merkwaardig. Voor mensen die opgegroeid zijn met talen waarin alle lettergrepen uit een consonant plus een vocaal bestaat bijna onmogelijk. "veremolemedesete" zou mijn Chinese vriendin vermoedelijk zeggen.

woensdag 19 mei 2010

RODE DRAAD (2)

Een beetje raar.

Een paar dagen geleden schreef ik RODE DRAAD (1).
Daarin stond een ogenschijnlijk te lang stukje over de diepgang die andere, veelal oudere en slechtere, schrijvers hebben ("Wie goed doet, goed ontmoet."). Ik heb er nog aan gedacht om het te bekorten, maar vond het niet de moeite waard.
Ik heb enkele kennissen gevraagd om "Het Ontstoffen" te lezen.
Ik bedacht dat ik zelf ook wel wat onderzoek kon doen. Bij Toonder weet je het nooit. Elk woord kan een diepere betekenis hebben.

Ik googlede "Holle" en las het sprookje van "Vrouw Holle" (Grimm), dat ik niet kende, al zal ik het vast vroeger wel eens gehoord hebben.
Dit is een zuiver geval van "Wie goed doet, goed ontmoet."!
In het kort:
Er was eens een weduwe met twee dochters. De ene was lelijk en lui, de andere was mooi en vlijtig. De moeder hield veel meer van de luie lelijke.
Deze laatste liet eens een spoel uit haar door het spinnen bloedende handen glippen, recht in de waterput. Ze ging erachter aan en werd wakker in het mooie land van vrouw Holle. Ze deed daar haar best en kwam met goudstukken overladen weer terug.
De moeder stuurde nu ook de luie lelijke de put in.
De luie lelijke wilde ook wel wat goud, maar was te lui en werd uiteindelijk overdekt met pek.

Is ook dit een stukje van het rode draadje in mijn leven?

donderdag 6 mei 2010

RODE DRAAD (01)

Marten Toonder was naar mijn mening één van de grootste schrijvers die Nederland gekend heeft. Hij illustreerde zijn verhalen zelf. Daardoor was hij een maker van "beeldverhalen", een striptekenaar. Tot in de jaren '60 werd over dit genre gezegd, dat het kinderen "leeslui" maakte en het dus vermeden of zelfs verboden moest worden

Marten Toonder was, naar hij zelf zei, een verhaaltjesverteller.
Maar hij was meer.
In vele van zijn werken zat veel diepte.
In de verhaaltjes van anderen bleef het leerzame beperkt tot iets stichtelijks als "Wie goed doet, goed ontmoet". Je kent het wel:
Pietje was gierig en hield alle pitahaja's zelf. Omdat Pietje zijn pitahaja's niet in een keer op kon krijgen zag hij de helft verrotten. En omdat hij er veel te veel naar binnen gewerkt had werd hij helemaal groen met paarse spikkeltjes. En alle meisjes vonden hem een lelijkerd.
Brave Henk deelde heel verstandig zijn fruit: Zo had iedereen wat en hoefde er niets weggegooid te worden. En het deugdzame meisje dat elke zondag trouw naar catechismus ging, vond Brave Henk de geschikte man om 34 kinderen voor te baren.
"Wie goed doet goed ontmoet"

Marten Toonder was een meester in het abstraheren en vervolgens personificeren van elementen uit de maatschappij. En maakte daarvan en daarover bijna allegorische verhalen.

Een van de eerste "Bommels" die ik ooit las heeft op meerdere punten in mijn leven een belangrijke rol gespeeld.

Het heette:

HET ONTSTOFFEN

Ik las het in 1975.

dinsdag 23 februari 2010

Intrigerende woorden (10) Gespitstst

Gespitstst


Een cluster van vijf consonanten.

Niet nadenken als je dit probeert uit te spreken.

vrijdag 15 januari 2010

Intrigerende woorden (9) Enteropneust

Enteropneust


Dit is niet een Nederlands woord. Maar dat doet er niet toe.

Dit is mijn favoriete scheldwoord.

Maar ook in het Nederlands klinkt het wow:

Eikelworm!!

woensdag 9 december 2009

Intrigerende woorden (8) Schathemeltjerijk

Schathemeltjerijk.

Dit woord staat bovenaan de lijst leuke woorden in het Nederlands.

Het zit raar in elkaar. Er staat "hemeltje" tussen "schat" en "rijk" in. Het woord klinkt leuk door het diminutief.
De woorden "rijk" en vooral "schatrijk" hebben een neutrale bijklank -en soms klinkt er wat afgunst in door.
Maar "schathemeltjerijk" heeft dat niet.

dinsdag 8 december 2009

Intrigerende woorden (7) Beschermdst

Beschermdst.

Een kort woordje met een cluster van maar liefst 5 consonanten.

Het Nederlands kent twee woorden (superlatieven niet meegerekend) met een cluster van 4 consonanten in één lettergreep:

ernst
herfst

Wie kent meer van deze clusters (buitenlandse woorden als borjstsj en gecrashtst doen niet mee)?

Intrigerende woorden (6) Johannesboombroodpitmeel

Johannesboombroodpitmeel.
Meel gemaakt van de pitten van de vrucht (Johannesboombrood) van de Johannesbroodboom.
Mij klinkt "pitmeel", dus zonder "Johannesboombrood" of kerse(n) ervoor raar in de oren. Waarom niet "pitten" ipv pit? Het suggereert dat de pitten eerst zodanig zijn bewerkt, dat ze niet meer afzonderlijk waar te nemen zijn. Dat zal dan wel. Moeten Johannesboombrood en Johannesbroodboom eigenlijk met hoofdletter geschreven worden?

Kippe(n)soep wordt doorgaans gemaakt van klonten slachtafval en zou dus eigenlijk "kipsoep" moeten heten.

Kersenpit(ten)meel is (volgens de NTU?) gemaakt van de pitten van kersen.
Kersepitmeel is volgens de NTU niet gemaakt van de pit van één kers (Dan moet het -bizar- toch echt kerseNpitmeel zijn). Kersepitmeel is een heel griezelige substantie.

woensdag 4 november 2009

Verbinden met n, s, niets of ???

Een jaar of wat geleden hadden ze een nieuwe spelling verzonnen. "Ze" was geloof ik de Nederlandse Taalunie. Stormen van meestal terechte kritiek. En dus wijzigingen en wijzigingen van wijzigingen.

Ik begreep al snel waarom mijn grootmoeder, Aagje (geboren) Koedooder, tot het eind van haar 97-jarige leven consequent de spelling is blijven hanteren waarmee ze was opgevoed, rond de eeuwwisseling, die van 1900/1 dus.

Waar velen boos om waren (ik ook) was de invoering van het
"noodzakelijk meervoud"
Sommige woorden in het Nederlands bestaan uit twee delen.
Die twee delen werden/worden verbonden met danwel een "n", danwel een "s". En soms ook met helemaal niets.

Jaren geleden heb ik mezelf wat aangedaan toen ik in een cursus Nederlands voor Nederlanders las dat je een verbindings-s moet schrijven als je hem hoort. Voor de grap begon ik toen woorden met en zonder "s" uit te spreken, met als gevolg dat ik mijn gevoel voor deze regel (die geen echte regel is dus eigenlijk) totaal kwijtraakte.
Daardoor weet ik niet meer wat het moet zijn:
"bijstandmoedermobiel",
"bijstandsmoedersmobiel",
"bijstandsmoedermobiel",
"bijstandmoedersmobiel"?


Maar de NTU (die al niet eens weet hoe je NTU voluit moet schrijven) heeft de boel verergerd.

De verbindings-s en de verbindings-n waren rudimenten van wat ooit genitivi geweest waren. Onze suffe taal heeft in de afgelopen duizenden jaren bijna al zijn flexie verloren. Helaas bijna. We hebben nog meervouden op -en en op -s en (hier niet ter zake doende) andere uitgangen op bijvoorbeeld -t en -den. En die achterlijke Belgen, die die meer ideeën hebben over uitgangen (Bijvoorbeeld de genitief van een meervoud, bij ons onbekend) hebben neiging om ennetjes in te voegen als zij dat lekkerder vinden klinken, net als hun zuiderburen.

Orde in de chaos zou best een goed idee kunnen zijn, al is het alleen maar als service voor de beklagenswaardigen die gedwongen worden om onze uitstervende taal te leren.
Maar nee: De NTU heeft iets toegevoegd waardoor de chaos alleen maar groter is geworden. Het

"noodzakelijk meervoud"

De verbindings-n moet geschreven worden als het eerste deel van de samenstelling een meervoud op -en heeft en niet een op -s. ook als die n er nooit geweest is en ook nooit zo is uitgesproken!!!!
kippeNsoep, panneNkoek, koekeNpan.
Iemand die ik lang gekend heb onder zijn nom de plûme, Gedachtensprong, had opeens een "foute" nick.
De malloten die dit verzonnen, constateerden dat iedereen om hun heen al lang de slot-ennen van meervouden niet uitspraken. Ze kwamen blijkbaar allemaal uit A'dam en omstreken.

De verbindings-n moet geschrevih worde als het eerste deel van de samenstelling een meervoud op -ih heeft en niet een op -s. ook als die n er nooit geweest is en ook nooit zo is uitgesprokih!!!! kippeNsoep, panneNkoek, koekeNpan. Iemand die ik lang gekend heb onder zijn nom de plûme, Gedachte(n)sprong, had opeens een "foute" nick. De mallotih die dit verzonnih, constateerdih dat iedereen om hun heen al lang de slot-ennih van meervoudih niet uitsprakih. Ze kwamih blijkbaar allemaal uit A'dam en omstrekih.

Tja, ik woon al heel lang niet meer in de Randstad. Als ik een n zie spreek ik hem ook uit. Net als bijvoorbeeld vele Belgen die ook niet blij waren.

En, o ja, er waren natuurlijk ook uitzonderingen. Iets met samenstellingen van beesten en planten of zo die nu eens wel, dan weer niet bladibla. En ook een lijst woorden waar niemand meer van wist hoe ze ontstaan waren. Niet zo heel raar eigenlijk, maar je hebt zomaar weer een lijst die je uit je hoofd moet leren.
Wat is een wallebak? Ik heb het opgezocht: wallebak = zwierbol. Een van de uitzonderingen.

Niemand heeft ons, de gebruikers van het Nederlands, gevraagd wat we eigenlijk willen.
Een historische spelling zoals die van het Engels?
Heeft zo zijn nadelen. Ik zag eens een Engelsman op de BBC helemaal afgemaakt worden omdat hij "pumice" uitsprak als "pjoemis". De vuige presentator ging grapjes maken met "olaive oil".
Een spelling zoals die van het Frans? Die helpt bij het leren van de taal, maar heeft geen één-op-één relatie meer met de uitspraak. Elle a, elle l'a, Ella, ...
Een spelling die zich strikt houdt aan die van de uitspraak, zoals die van klassiek Latijn van de tijd van Gaius Iulius Caesar? Het nadeel is dat de taal verandert en dat dus ook de spelling mee moet veranderen. Dat gebeurde in het Latijn niet. Caesar (~kaesar) werd later (~sezar).

Hoe het allemaal had gemoeten kan ik in dit postje niet beschrijven.

Maar wat die verbindings-n betreft: Aangezien de gemiddelde Nederlander nauwelijks nog genitivi gebruikt en de -n "gevoeld" wordt als een meervoud, laten we de n gewoon laten staan als we kippensoep trekken van een pakketje kippenafval en kippesoep als we hem brouwen van 1 kip. Ruggegraat is 1 rug. Een pannekoek wordt in 1 pan gebakken. Al dan niet gekruid met roosmarijn en geserveerd met apenkool.

Ik zou het op elke stratenhoek willen uitschreeuwen.

Bevrijd ons van de NTU!!!!

Intrigerende woorden (5) bijstandsmoedermobiel

Bijstandmoedersmobiel:

Een ouderwetse fiets met fietstassen, een kinderzitje achterop en een aan het stuur, plus een mandje.

Zomaar een typisch Nederlands woord. Nederland in al zijn grootsheid en kleinheid.

dinsdag 3 november 2009

Intrigerende woorden (4) bouwvakkersdécolleté

bouwvakkersdécolletee

Jakkes wat ziet dat er lelijk uit. Ik vrees echter dat dit de offischele spelling is. Ik kan hier niet tegen dus ik doe het liever op zijn ouderwetsch.

Een Nederlands woord dat zelfs de Belgen zouden weten te appréciëren (Moet hier wel een streepje op eigenlijk?).

Voor wie niet weet wat een bouwvakkersdécolleté is:
Stel je een bouwvakker voor die met zijn rug naar je gekeerd bukt of door de knieën gaat, gekleed in spijkerbroek, te korte onderbroek (want niet zichtbaar) en te kort hemd/T-shirt (want het blijft niet binnen de broek). Het geheel met de nadrukkelijk zichtbare spleet heet bouwvakkersdécolleté.

Eigenlijk hoort een bouwvakkersdécolleté bij een bouwvakker. Maar zoals dat zo vaak gaat, gaat zo'n woord een eigen leven leiden.
Bij extensie wordt het ook gebruikt voor die gevallen waarin je getracteerd wordt op een dikretige 40+ vrouw gekleed in te krappe trainingsbroek die in de supermarkt de merkloze macaroni van 67 cent de kilo probeert te pakken.
Om een of andere reden zie ik, hoewel onmiskenbaar heteroseksueel, toch liever de oorspronkelijke bouwvakkervariant.

Recentere ontwikkelingen brachten nieuwe mogelijkheden voor het gebruik van "bouwvakkersdécolleté".
De moderne vrouwenbroek die niet op de heupen maar op het schaambeen wordt gedragen is ook aan de achterkant wat lager.
De combinatie met iel ondergoed geeft soms onverwachte inkijk.

En in dit laatste geval is soms de weerzin tegen het geheel verdwenen.

Een schalks jong bouwvakkersdécolleteetje heeft al menigeen doen glimlachen.

vrijdag 30 oktober 2009

Intrigerende woorden (3) wildplassen

Heel lang geleden, de dino's waren net uitgestorven, leefde er een klein diertje (ik noem hem Jan) ergens op Gondwanaland of Laurasia.
Dit diertje deed overal waar hij wilde laten weten dat hij er geweest was een plasje. Heel handig, want plassen moest hij nogal eens. Hij leerde dit ook aan zijn zoontjes. en die weer aan hun zoontjes en die weer (hier stop ik maar, want anders wordt deze zin erg lang). Jan kreeg heel veel nakomelingen.
Jan hield veel van pitahaja's. Zijn kroost en nakroost ook. Maar de hoeveelheid pitahaja's was beperkt. Sommige kleine Jantjes besloten daarom om maar iets anders te gaan eten. Sommige gingen gras eten, andere gingen over op kariboes, weer andere gingen okkernoten kraken. Dat leidde tot het ontstaan van vele nieuwe soorten, want voor het eten van kariboes of okkernoten is een ander gebit nodig dan voor pitahaja's.

Zo'n zestig miljoen jaar later had Jan vele nakomelingen. Verdeeld over vele soorten. Allemaal deden ze bij tijd en wijle plasjes om te laten weten dat ze er geweest waren. De wijfjes ook om te laten weten dat ze vruchtbaar waren en de mannetjes om te laten weten dat ze niet wilden dat er andere mannetjes zich te opzichtig op hun terrein ophielden.
Sommig beestjes verloren nagenoeg hun hele olfactorische vermogens. Zij bleven echter veelal hun plasjes doen, meestal tegen een boom, soms ook tegen een struik of heg.

Ergens rond de millenniumwisseling ergerde iedereen zich aan hondepoep. Dat had de journalistiek bepaald door te vragen: "Ergert u zich aan hondepoep?" Nou, dat bleek! bijna iedereen ergerde zich wel een beetje aan hondepoep.
Maar na een paar jaar was het Nieuws er wel af en de journalistiek leeft van Nieuws.
En dus moesten ze iets Nieuws verzinnen.
Dat werd het woord "wildplassen".

En zo verdween een miljoenen jaren oud recht.

dinsdag 20 oktober 2009

Intrigerende woorden (2) droplul

Wat is eigenlijk een "droplul"?


Een "droplul" is in ieder geval mannelijk - en er is geen vrouwelijk equivalent "spekkiekut" of zo.
Een droplul is minder erg dan een "lul" (als denigrerend (scheld-)woord) gebruikt.
Iemand die iets gezegd heeft dat mogelijk wat vervelend/storend was, maar niet heel kwalijk. Zoiets.

Wie zou ooit bedacht hebben om iemand uit te maken voor "droplul"?

Wonderlijk succes: "Droplul" is een blijvertje gebleken.

vrijdag 16 oktober 2009

Intrigerende woorden (1): glossolalie

Glossolalie.


Dit woord kwam ik voor het eerst tegen ergens halverwege de jaren '70.
De tweede en tevens vooralsnog laatste keer was een jaar of vijf geleden.

Beide keren in de betekenis van "uitstoten van (nagenoeg) betekenisloze klanken".
Wikipedia zegt er heel andere dingen over. Glossolalie is het spreken in tongen. Vele christelijke sektes houden er zich mee bezig. Maar, jammer voor hen, het komt ook buiten de christelijke wereld voor. En je hoeft er ook niet sprinkhanen voor te eten. Er is veel onderzoek naar gedaan door (para)psychologen en medici.

Kwootje uit wikipedia:

De oudst bekende (vermoedelijke) optekening van glossolalie is te vinden in een van de gnostische geschriften die gevonden zijn in Nag Hammadi. Een deel van de tekst luidt:

Een verborgen, onzichtbaar mysterie kwam tot uiting:
iiiiiiiiiiiiiiiiiiiiii
EEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEE
oooooooooooooooooooooo
uuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuu
eeeeeeeeeeeeeeeeeeeeee
aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa
OOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOO
Alle 7 Koptische klinkers, 3x7+1 maal, of zo je wilt, 2x11 maal (dubbelgek dus)

Taal (1)

Talen hebben sinds mijn middelbareschooltijd mijn belangstelling gehad.

Ik had er tot dusverre te weinig aan gedaan. Voor dit soort dingen is het gelukkig nooit te laat. Voor taaldingen bestaat bijna nooit een deadline of een ultimatum. Sinds een tijdje ben ik bezig met Etruskisch. Ik kan nog weinig concreets laten zien, later meer dus.

Voorlopig moeten jullie, weinige lezers het doen met een lijstje mij intrigerende woorden.